مقاله تخصصی استراتژی کسب و کار – علی روشنایی، آذرماه 1404
شاید استراتژی یکی از پرتکرارترین واژه ها در ادبیات مدیریت و کسب و کار است، اما در عمل این واژه در جایگاه صحیح خود بکار گرفته نمی شود.
بسیاری از مدیران تصور می کنند با داشتن هدف، برنامه یا بودجه، صاحب استراتژی هستند، در حالی که نتیجه این نوع نگاه نیمه کاره، سازمان هایی است که پرکارند اما کم اثر.
در این مقاله تلاش میکنم با زبانی حرفه ای اما کاربردی، به این پرسش پاسخ دهم که استراتژی چیست، از کجا آمده، در چه حوزه هایی کاربرد دارد و در نهایت، استراتژی در کسب و کار از نگاه تخصصی یک مشاور مدیریت چگونه تعریف می شود.
در واقع این مطلب به طور ویژه برای مدیران، کارآفرینان و تصمیم گیران طراحی شده است که به دنبال جهت دهی واقعی به کسب و کار خود هستند.
طراحی و بازنگری استراتژی، قلب مشاوره مدیریت استراتژیک است.
استراتژی چیست؟
معنی و ریشه واژه استراتژی
معنی استراتژی: واژه Strategy از واژه یونانی Strategos گرفته شده است.
- Stratos به معنای لشکر یا ارتش
- Agein به معنای هدایت کردن
در نتیجه، Strategos به فرمانده ای اشاره دارد که وظیفه او صرفا جنگیدن نیست، بلکه انتخاب مسیر، زمان و شیوه استفاده از منابع محدود است.
بر اساس همین ریشه لغوی، می توان دریافت که استراتژی ذاتا با این مفاهیم گره خورده است:
- محدودیت منابع
- رقابت یا تعارض منافع
- تصمیم گیری در شرایط عدم قطعیت
برای دانلود مقاله استراتژی چیست pdf کلیک کنید.
تاریخچه استراتژی (از میدان جنگ تا میز مدیرعامل)
روند توسعه دانش استراتژی در طول تاریخ از میدان های نبرد آغاز شده است. جنگیدن بی واسطه برای نیاکان ما موثرترین شیوه توسعه حکمرانی و کسب نتایج ویژه بوده است. با توسعه دانش و فلسفه، رفته رفته شیوه های نوینی در توسعه و برتری بوجود آمد که پیروزی های هوشمندانه را جایگزین نبردهای کلاسیک و پرهزینه میکردند. بیاید باهم نگاهی اجمالی به این روند داشته باشیم.
برای دریافت مشاوره مدیر عامل کلیک کنید.
استراتژی در حوزه نظامی
استراتژی برای قرن ها مفهومی نظامی بود. در واقع مفاهیم استراتژی و تاکتیک های پیاده سازی و عملیات همگی به عنوان ابزار جنگی مورد استفاده قرار می گرفتند. بنابراین در این فضا:
- تاکتیک به معنای چگونگی اجرای نبرد است
- استراتژی به معنای تصمیم درباره اصل نبرد، میدان آن و هدف نهایی است
فرماندهان بزرگ تاریخ، از سان تزو تا کلاوزویتس، از تاثیرگذارترین افراد این حیطه از دانش بودند.
ورود استراتژی به سیاست و مدیریت کلان
با پیچیده تر شدن جوامع، مفهوم استراتژی وارد حوزه هایی مانند سیاست، حکومت داری و مدیریت منابع ملی شد. در این مرحله از روند توسعه، استراتژی به معنای ایجاد تعادل بین اهداف، منابع و محیط تعریف می شد.
بکارگیری تاکتیک های مرتبط و بر اساس اهداف واحد از جانب سیاستمداران، وجوه برتری ایشان را در اداره کلان امور همراهی میکرد و استراتژی در کنار فلسفه جایگاه خود را در حکمرانی توسعه میداد.
استراتژی در مدیریت و کسب و کار
از نیمه قرن بیستم، با رشد رقابت و شکل گیری شرکت های بزرگ، استراتژی به یکی از ارکان اصلی مدیریت تبدیل شد. نظریه پردازانی مانند چندلر، آنسوف و پورتر، استراتژی را تصمیمی بلندمدت و جهت دهنده معرفی کردند، نه صرفا یک برنامه اجرایی.
از نگاه نگارنده – علی روشنایی – استراتژی علم متفاوت بازی کردن است نه صرفا برنامه ریزی یا هدف گذاری. استراتژی هنر و دانش انتخاب مسیرهایی که رقبا انتخاب نمی کنند و خلق مزیت های متمایز.
جهت مشاوره توسعه کسب و کار به صورت مستقیم با مدیرعامل و تیم های اجرایی انجام می شود و بر تحقق رشد عملیاتی و فرصت های درآمدی متمرکز است.
سطوح استراتژی (سیاسی و اقتصادی)
یکی از دلایل اصلی پراکندگی تصمیم ها در سازمان ها، دیده نشدن تصویر کامل سطوح استراتژی است. استراتژی در خلاء شکل نمی گیرد و در یک سطح هم متوقف نمی شود؛ بلکه از لایه های کلان آغاز شده، به سطح تجارت و کسب و کار رسیده و در نهایت به عمل ختم می شوند.
برای درک درست هر مدل از استراتژی، لازم است همه لایه های تاثیر گذار آن کنار هم دیده شوند. در ادامه به این سطح بندی اشتره میکنیم:
1. استراتژی های جهانی (Global Strategy)
در بالاترین سطح، استراتژی های جهانی و ژئوپلیتیک قرار دارند؛ جایی که دولت ها، بلوک های اقتصادی و شرکت های فراملی تصمیم می گیرند. این تصمیم ها اغلب ماهیت سیاسی دارند، اما پیامدهای آن ها مستقیما اقتصادی است. از تحریم و تجارت بین الملل گرفته تا فناوری و زنجیره تامین.
2. استراتژی های منطقه ای و ملی (Regional & National Strategy)
در این سطح، شرایط جهانی به سیاست های داخلی و منطقه ای ترجمه می شود:
- اولویت های صنعتی
- سیاست های ارزی، مالیاتی و تجاری
- فضای کلی کسب و کار
این لایه، بستر مستقیم فعالیت بنگاه ها را شکل می دهد.
3. استراتژی کلان یا شرکتی (Corporate Strategy)
استراتژی های کسب و کار عملا از این نقطه آغاز می شوند.
در استراتژی سطح شرکت، سازمان به این پرسش ها پاسخ می دهد:
- ما اساسا چه کسب و کاری هستیم؟
- در چه حوزه هایی بمانیم و از چه حوزه هایی خارج شویم؟
- مسیر رشد ما چیست؟
4. استراتژی رقابتی یا کسب و کار (Business Strategy)
اینجا مسئله چگونه برنده شویم مطرح است:
- مزیت رقابتی (Competitive Advantage) ما چیست؟
- چرا مشتری ما را انتخاب می کند؟
- رقابت بر پایه قیمت است یا ارزش؟
5. استراتژی های وظیفه ای (Functional Strategy)
در این سطح، استراتژی به واحدها به زبان واحدهای کسب و کار ترجمه می شود:
- فروش و بازاریابی
- منابع انسانی
- عملیات و مالی و …
6. عملیات و اجرا (Operations)
پایین ترین سطح در دانش استراتژی، استراتژی های اجراست؛ جایی که اگر سطوح بالاتر شفاف نباشند، حتی بهترین اجرا هم سازمان را جلو نمی برد.
در واقع این بخش از استراتژی به دنبال تحقق اهداف از طریق همراستایی فعالیت ها با استراتژی های کلان کسب و کار میباشد
نمای مفهومی سطوح استراتژی (از سطح جهانی تا سطح اجرایی)
برای درک بهتر ارتباط این لایه ها، می توان استراتژی را به صورت یک زنجیره پیوسته تصور کرد:
هرچه از بالا به پایین حرکت می کنیم، عدم قطعیت کمتر و قابلیت اجرا بیشتر می شود؛ اما اگر لایه های بالاتر نادیده گرفته شوند، حتی بهترین اجرا هم به نتایج پایدار منجر نخواهد شد.
یک هشدار مدیریتی مهم در مورد استراتژی
“بسیاری از مدیران تصور می کنند استراتژی دارند، چون اهداف، برنامه یا پروژه های متعدد تعریف کرده اند. در حالی که در عمل، آنچه وجود دارد مجموعه ای از تصمیم های عملیاتی است که هیچ پیوند روشنی با سطوح بالاتر استراتژی ندارد”
وقتی سازمانی نمی داند در چه کسب و کاری است، چرا باید برنده شود و در چه بستری بازی می کند، افزایش فعالیت نه تنها مزیت نیست، بلکه شتاب گرفتن در مسیر اشتباه است.
استراتژی در کسب و کار چیست؟
از نگاه من به عنوان مشاور مدیریت و توسعه کسب و کار، استراتژی مجموعه ای از انتخاب های شفاف و شجاعانه است که مشخص می کند یک کسب و کار:
- در چه حوزه ای بازی می کند
- چگونه رقابت میکند
- برای چه مشتریانی ارزش خلق می کند
- چگونه از منابع محدود خود استفاده می کند
- و چه مسیرهایی را آگاهانه کنار می گذارد
به عبارت دیگر، استراتژی بیش از هر چیز، هنر انتخاب درست است، هنر نه گفتن است. نه گفتن به فرصت های جذاب اما نامرتبط و مسیرهایی که مزیت رقابتی ایجاد نمی کنند و در نهایت حضور در عرصه های مفید و مرتبط …
مشاوره توسعه کسب و کار به صورت مستقیم با مدیرعامل و تیم های اجرایی انجام می شود و بر تحقق رشد عملیاتی و فرصت های درآمدی متمرکز است. برای دریافت مشاوره از خدمات با ما در تماس باشید.